1. Мәтінді түсініп оқып, детальді ақпараттарды анықтаңдa Дүниежүзілік мәдени дамуға үлес болып қосылатын ғажа-
йыптарды Азия құрлығындағы жұрт та аз тудырған жоқ.
Олардың мәдениеті көне және әр алуан. Бұл – өз алдына жеке
әңгіме.
- Әуелі, әлемдегі жеті ғажайып туралы айтшы, - деп өтінді
Мықыр. Біліп тұрғанымды аяйын ба, бұлданғаным жоқ.
Бірінші Египет пирамидасынан бастайық.
Оны білемін, айтпай-ақ қой, - деді ол.
- Кәне, білсең айтшы, - дедім сынағым келіп.
Бес мың жыл бұрын салынған. Дүниежүзіндегі ең әйгі-
лі, зәулім, биік құрылыстың бірі. Египеттің билеуші-перға-
уындары өлген соң, өз денелерін сонда қойдырған.
Неге? – деймін мен.
Олар өздерін Құдайдың баласымыз деп санаған да,
халық алдында өз беделін көтеріп, абыройын асыру үшін,
атын шығару үшін өздеріне осындай алып, зәулім ескерткіш
орнаттырған. Тағы бір себебі бар, - деп ол ойланып қалды.
— Қандай?
Олар өлгеннен кейін адам о дүниеге барады, онда да
жарық дүниедегідей тіршілік етеді деп түсінген. Сондықтан
да мәйітті алтындатып, күмістетіп, қымбат тастармен безен-
дірген. Осы байлықты тірі жандар ұрлап кетпес үшін пира-
миданың ішкі құрылысын жұмбақ етіп, қиындатып салған
да, саркофагін дәл ортасына, ең терең жеріне тыққан. Соның
бірі - Хуфу (Хеопс), екіншісі – Джосер пирамидалары.
Содан кейін Мықыр әлгі пирамидалардың әрқайсысы екі
тоннадан асатын екі миллион үш жүз мың төртбұрышты из-
вестняк тастан қаланғанын, әуелде оның биіктігі 147 метр бол-
ғанын, төбесі күйреп, қазірде аласарып 137 метрге түскенін
айтты. Ешқандай механизм қолданбай, жүз мың құл жиырма
жыл бойы осы құрылысты салға-
нын да есіне алды. Перғауынның
саркофаг - мәйіт салына-
атын шығару үшін күн айналып
тын табыт.
жерге түсетін ыстықта қаншама известняк тас - әкті тас.
мыңдаған құлдардың зорығып,
Жалпы және нақты сұрақтар құрастырыңдар
сұрақ:
1.мұнай өндіруден қазақстан нешінші орында?
2.неше стансы жұмыс істейді?
3-неше тонна мұнай өндіріледі?
Диолог:
Дина-Сəлем,қалайсың
Диас-сəлем ,жпқсы өзің
Дина-ұй тапсырмасын орындадың ба?
Диас-Жоқ орындай алмадым,көмектесе аласың ба?
Дина-Иа,əрине көмектесем,тапсырмаңды көрсетесің бе.
Диас-қазір күте түр,мінекей
Дина-ммм,иа күрделі екен
Диас-иа
Дина-сенен сұрап тұр,қазақыстанда мұнай өндіріле ме деп?
Диас-иа өндіріледі.
Дина-иа дұрыс өндіріледі,неше тонна жəне əлем бойынша нешінші орында?
Диас-ммм 32 милион тонна жəне 18орында.
Дина-дұрыс айтасың,енді осыны дəптеріңе жазып ал.
Диас-рахмет!
Дина-оқасы жоқ,кездескенше!
Қазақ халқына кеңінен танымал көркем жырлар өте көп. Солардың бірі — «Қыз Жібек» жыры. Бұл жырдың негізгі тақырыбы қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы, дүниеге деген көзқарасы, ұғымы . «Қыз Жібек» жыры қазақ халқының сол кездегі көшпенділігін білдіреді, сондай-ақ
салт- дәстүр орнаған қоғамда туып-өскен адамның көзқарасы қандай екенін көрсетеді.
Лиро-эпостық яғни махаббат жырларында негізінен батырлық, ерлікті жырлаудан гөрі, екі жастың арасындағы шынайы махаббат, халықтың әдет-ғұрпы , салт-дәстүрі көбірек суреттеледі екен. «Қыз Жібек» жыры да солардан кенде емес. Солардың бірі «Қыз көру» (салт). Кейде «қыз таңдау» деп те аталады. Салт бойынша белгілі кісілердің балалары немесе өнерпаздар , сал-сері жігіттер өзіне лайық қыздарды ел ішінен өздері таңдаған. «Пәлен жерде жақсы қыз бар» дегенді естіген жар таңдаған жігіттер өнерлі дос-жолдастарын ертіп қыз аулына барады. Қазақта «Қызды кім көрмейді, қымызды кім ішпейді» деген мақал қыз іздеген жігіттерге жол ашады.
«Бата аяқ» (салт) Құда болған кісі екі жақтың келісімінен кейін жігіт әкесі қыз аулына келіп «бата аяқ » өткізеді. Кейде мұны «сырға тағар» деп те атайды. Осы жолы екі жақ тойды өткізу мерзімі, кәде-жора, қалың мал жөнінде келіседі. Мұны бата, келісуді «баталасу» дейді . Айтыс (дәстүр, өнер) Айтыс - әдебиет жанры болғанымен, ертеден қалыптасқан халықтық дәстүрдің үлкен түрі. Ойын , той, ас, қыз ұзату, келін түсіру сияқты қазақ тойларына жүйрік ат, білекті палуандармен бірге айтыс ақындары да қатысып, олар айтыс арқылы той қызығы мен мәртебесін көтере түскен.
Поэманың екінші бөлігінде ақын Жібекті жаңа рольде көрсеткенде, оның ескі әдет-ғұрыптың бірде-бір әрпін бұзбайтын мүләйім жан ретінде суреттейді. Бұл жағдай Жібектің қара басының қамы үшін ғана емес, ең алдымен елін қоршап алған қалың жау-қалмақтардан құтылудың тура жолы.
Әмеңгерлік (салт) Халқымыздың бұрынғы салты бойынша күйеу қайтыс болғанда оның жесірі "ерден кетсе де, елден кетпек жоқ", "аға өлсе, іні мұра" деген қағидамен әмеңгерлік жолмен күйеуінің аға не інісінің біреуіне өзінің таңдауы бойынша тұрмысқа шығады.
Бата (бата беру, бата алу) ( дәстүр ) Бата - ақ тілеудің белгісі. Ол кез-келген жерде айтыла бермейтін қасиетті ұғым. Ең жақсысын халық "ақ бата" деп қастерлейді Теріс бата. Бұл - бата деп айтылғаны болмаса, қарғыстың қатты, жазаның өте ауыр түрі. Мұндай бата сенімді ақтамаған, өзіне қолы, тілі тиген баласына әкесінің қолын теріс жайып берген батасы. Осы жырда бар теріс бата беремін деген салт...
Арыздасу (ғұрып). Бұл өмірден өтіп бара жатқан адам соңғы сағатында туған-туысқандарымен, бала-шағасымен соңғы рет тілдесіп, олармен қоштасады. Қатесі болса, кешу сұрайды. Өсиетін, арманын айтады. Бүкіл ел-жұртымен, туған елімен қоштасады Сүйінші (салт) Қуанышты хабар хабар жеткізушіге үй иесі «қалағаныңды ал» дейді немесе оған риза болатындай сыйлық ұсынады. Бұл шын қуанудың , ризалықтың белгісі.
Қорыта айтқанда, белгілі ғалым, зерттеуші Р.Бердібаев жырға өзінің мынадай әділ бағасын береді. «Қыз Жібек» — қазақ халқының даналығы туғызған асыл жырлардың бірі. Мұны эпиакалық суреттеу өнерінің ең жетілген кемес нұсқасы десе де болады.