Қазақтардың үштен екі бөлігі қырғынға ұшырады деген мәліметті Шәкәрім Құдайбердіұлы қай оқиғаның салдарынан деп көрсеткендігін белгілеңіз.
A) Моңғол шапқыншылығы
B) Жоңғар шапқыншылығы
C) Ұжымдастыру саясаты
D) Саяси қуғын-сүргін
3 Абылай кезінде хан билігіне енгізілген өзгерісті көрсетіңіз.
А) Хан билігін шектеулі болды В) Сұлтандар билігі
шектелді С) Билер кеңесі енгізілді
D) Хан билігі шексіз болды
4 Бөкей Ордасында өткен ұлт-азаттық көтерілістің хронологиясын белгілеңіз.
А) 1783-1797 жж
В) 1836-1838 жж
С) 1837-1847 жж
D) 1856-1858 жж
5 "… жалпы жолдастарына, соның ішінде маған, ол еріксіз "Еуропаға ашқан терезе"
сықылды болды", – деп Шоқан Уәлиханов туралы пікір білдірген тұлғаны белгілеңіз.
A)
Г.Потанин
B)
И.Березин
C)
Семенов Тянь-Шаньский
D)
Ф.Достоевский
6 Алаш партиясының төрағасын көрсетіңіз.
A) А.Байтұрсынұлы
B) Ә.Бөкейханов
C) М.Шоқай
D) М.Тынышпаев
7 1927 жылы Мәскеуде, Майндағы Франукфуртта концерттер берген атақты әншіні
табыңыз.
A) Ж.Жабаев
B) К.Әзірбаев
C) К.Бәйсейітова
D) Ә.Қашаубаев
8 1909 жылы Германияның Кельн қаласында өткен жарыста неміс балуаны Вейланд
Шульцерді жеңген атақты қазақ балуанын белгілеңіз.
A) Қажымұқан
B) Балуан Шолақ
C) Ж.Үшкемпіров
D) Е.Ибраимов
9 Қазақ тіл білімінің негізін салушы, қоғам қайраткерін белгілеңіз.
A) А.Байтұрсынұлы
B) Ә.Бөкейханов
C) С.Сәдуақасов
D) М.Дулатов
10 1970-1985 жылдары көлге құятын өзендер суы азайып, металлургия кәсіпорындары
өндіріс қалдықтары әсерінен ауыр металдар мен күкірт оксидтерінің мөлшері артқан
көлді көрсетіңіз.
A) Жасыбай
B) Балқаш
C) Зайсан
D) Алакөл
11
Горбачев барынша қатқылдау сөйледі: «Бұл мәселені шешуді бізге қалдыр.
Республикаға жақсы коммунист жіберіледі». Қазақстанда осы коммунистің келуімен орын
алған оқиғаны белгілеңіз.
A) 1958 жылғы Теміртау оқиғасы
B) 1979 жылғы Целиноград оқиғасы
Тәуелсіздік кезеңінен бері Қазақстанның көптеген қалалары мен ауылдарының, әсіресе, Алматы және Ақмола облыстарының келбеті айтарлықтай өзгерістерге ұшырады. Ірі-ірі әкімшілік ғимараттары мен тұргын үй кешендері, көптеген жаңа ескерткіштер пайда болды.
Алматы қаласында тәуелсіздік жылдары салынған бес жұлдызды Президент резиденциясы, «Анкара» (авторы - Бижан Туберг, Түркия) және «Рахат-Палас», «Астана» қонақ үйлері мен т.б. құрылыстар әсемдіктерімен көз тартады. Соңғы сәулеттік үлгілермен банк, кеңсе, сауда кешендері, үйлер мен супермаркеттер бой көтеруде. Оның ішінде Астана, Алматы қалаларында салынған «Рамстор» ғимараттарын атап өтуге болады.
Әсіресе, сәулет өнерінің ең үздік жетістіктерін пайдаланып, Астана қаласында алуан түрлі ғимараттар салынуда. Президент резиденциясы мен Министрлер Кабинетінің әкімшілік ғимараты және Парламент Үйі, сондай-ақ, Ішкі істер министрлігінің ғимараты, Қаржы министрлігінің кешені, «Самал» тұрғын үйлер ауданы, аэропорт, Есіл өзені аймағындағы кешен, т.б. айтыл өтуге болады. Соңғы кезеңдерде бұл аймақтарда жаңа Үкімет үйі, «Сити-маркет» сауда орталықтары, Спорт сарайы, Ұлттық мұражай, Еуразия университетінің гимараттары салынды. «Бәйтерек» кешені мен Бейбітшілік пен келісім сарайы әсемдігімен көз қызықтырады.
Ерін үндестігі. Дауыстылардың бір сөз көлемінде еріннің қызметіне қарай үндесіп келуін ерін үндестігі деп аталады. Бұл заң бойынша сөздің бірінші буынында еріндік дауысты болса, қалған буындарында да еріндіктер тұруға тиіс. Мысалы: түйөлөрүмүздүң, көбөлөктөрдү деген сияқты. Бұлай айту, яғни ерін үндестігі алтай, қырғыз тілдеріне тән заңдылық түрінде танылады. Қазақ тілінде ерін үндестігі бар ма, бар болса, неше буынға жетеді дейтін мәселе әлі күнге толық шешімін таба алмай келеді.
Қазіргі қазақ тіліндегі ерін үндестігі жайында пікір айтушылар академик І.Кеңесбаевтың тұжырымын негізге алып жүр [1]. 1954 жылы жарық көрген «Қазіргі қазақ тілінің» фонетика тарауында былай делінген: «Әдеби тілде (жазу нормасын еске алғанда) ерін үндестігі тіпті еленбейді десе де болады. Осыған қарағанда ерін үндестігінің қазақ әдеби тілі үшін айтарлықтай үлкен мәні бар деуге болмайды». Ал келесі бетте мынадай жолдар жазылған: «Қазақтың ауызекі тілінде аздап болса да ерін үндестігі байқалады. Ерін үндестігінің күші үш буыннан аспайды: әсіресе екі буынды сөзде ерін дауыстысымен келген алғашқы буынның еріндік ықпалы анық сезіліп тұрады: үшінші буында солғындау сезіледі». Осы қағида фонетика оқулығының кейінгі басылымдарында да өзгеріссіз қайталанып жүр.
Бұдан шығатын тұжырым: қазіргі қазақ тілінде бірінші буында еріндік дауыстылар (о, ө, ұ, ү,) келіп, екінші буында езулік е, ы, і әріптері жазылса, онда оларға (е, ы, і) еріндік (ө, ұ, ү,) дауыстылардың міндетті түрде әсері болады. Тіпті «Қазақ тілінде өзге түркі халықтарының тілдеріндегі сияқты еріндік дауысты дыбыстар үндестігі жоқ» - дейтін автор да: «құлұн, жұлұн, төсө сияқтанып естіліп тұрса да» - дейді.
Сөздің айтылу нормаларын арнайы қарастырған еңбегінде Р.Сыздықова да ерін үндестігі туралы өз зерттеуінде былай дейді: «Сөздің басындағы немесе бірінші ашық буындағы ұ,ү,у,о,ө дыбыстары және екі дауыстының ортасында келген у дыбысы (тауық, бауыр сияқты сөздерде) келесі буындағы ы, і дыбыстарын өзгертіп, ұ, ү-лерге жуықтатып естіртеді. Мысалы: кү-ліп, құ-лын, бү-гін, о-рын болып айтылады. Еріндік дыбыстардың ықпалы үшінші, төртінші буындарда біртіндеп әлсірей береді. Мысалы: күмістің деген сөздің екінші буыны ү-ге ұқсап, соған жуық айтылса, үшінші буынында і-ге жуықтау айтылады: күмүсті».
Объяснение:
осылай болу керек