1. Мәтінді интонациясын сақтап оқыңдар. Әрбір азат жолға ат қойыңдар. Денсау.
лыққа зиянды әдеттерді кластерге түсіріп, әрқайсысының зияны туралы әңгіме
леңдер.
Лүқпан хакімнен «Өмірде байлық қымбат па, жоқ, даңқ қымбат па?»
деп сұраған екен. Сонда ол: «Байлық та, даңқ та а бақытты ете
алмайды. Біле білсеңдер, ауру ханнан дені сау қайыршы бақытты. Ал бақыт
дегеніміз не? Бақыт
әр адамның өз күш-жігерін халқына, ұрпақ тәрбие-
сіне жұмсауы, ақылды, парасатты және денсаулығы зор болуы»,
екен.
деген
Денсаулықты жақсартуымыз, салауатты өмір салтын ұстануымыз
керек. Халқымыз қашаннан-ақ денсаулықты алдыңғы орынға шығарып,
бірінші байлық» деп есептеген. «Дені саудың жаны сау» дейді халық
даналығы,
Біздің әрқайсымызда зиянды әдеттер бар. Кейде оларды байқамаймыз.
Біреулер тырнағын тістегенді, ал біреулер шашын саусағына орағанды жақсы
көреді. Бірақ темекі шегу, есірткіге, ішімдікке үйір болу, ойынқұмарлық, бей-
тілауыздық сияқты әдеттер анағұрлым қауіпті әрі зиянды.
Зиянды әдеттердің адамның өзіне ғана емес, жақын адамдарына да тигізер
зардабы көп.
(referaty.do.am/load/biologija...mir_s.../4-1-0-279)
Ежелгi түркiлердiң арғы ата-тегi саналатын сақтардың батырлық жырлары арасындағы мазмұн, түр, стиль бiрлiгi көркемдiк дәстүр жалғастығы тұрғысынан ғыл. негiзде дәлелдендi. Сол себептi б.з.б. дәуiрлерде шығарылған «Алып Ер Тоңға”, «Шу” батыр, «Атилла”, «Көк бөрi” және «Ергенеқон” дастандары бүгiнгi Қ. ә-нiң қайнар-бастаулары болып табылады. Сондай-ақ аталған қаһармандық дастандар өзiнен кейiнгi тарихи кезеңдердегi — Түрiк қағандығы тұсындағы (8 ғ.) әдеби жәдiгерлердiң («Күлтегiн”, «Тоныкөк”, «Бiлге қаған” жырлары) жазылуына үлгi-өнеге, негiз болды. Түрiк қағандығы тұсындағы жазба әдебиет өзiнен бұрынғы сақтар мен ғұндардың ауыз әдебиетi үлгiлерiмен генезистiк, типол., дәстүрлiк үндестiкте дамыды.
Түрiк қағандығы дәуiрiнде шығарылған ерлiк эпосының бiрi — «Қорқыт ата кiтабы”. Ал, бұдан кейiнгi Қарахан мемлекетi тұсындағы немесе ислам дәуiрi (10 — 12 ғ.) деп аталатын тарихи кезеңдегi түркi халықтарының қоғамдық-мәдени даму тарихындағы Қайта өркендеу — Ренессанс дәуiрi деуге болады. Бүкiл түркi қауымын әлемге танытқан Әбу Наср әл-Фараби, Әбу Әли ибн Сина, Әбу Райхан әл-Бируни, Махмұт Қашқари, Жүсiп Баласағұни, Ахмед Иүгiнеки, Қожа Ахмет Иасауи, Сүлеймен Бақырғани, т.б. осы Қайта өркендеу дәуiрiнде тарих сахнасына шықты. Олар өзерiнiң ғыл. және көркем туындыларында гуманистiк идеяларды, адамгершiлiк пен қайырымдылықты, т.б. iзгi қасиеттердi көтердi. Бұған әл-Фарабидiң «Риторика”, «Поэзия өнерi туралы”, ибн-Синаның «Даныш-намесi” («Бiлiм кiтабы”), әл-Бирунидiң «Хикметтерi” («Даналық сөздерi”), Махмұт Қашқаридiң «Диуани лұғат ат-түрiк” («Түркi сөздерiнiң жинағы”), Баласағұнидiң «Құтты бiлiгi”, Иасауидiң «Диуани хикметi” («Ақыл кiтабы”), Бақырғанидың «Бақырғани кiтабы”, т.б. толық дәлел бола алады.