19-20 век для до середины xix века были характерны две особенности: громадные колониальные владения и монопольное положение на международном рынке. главными особенностями развития конца xix – начала xx века стали: — утрата промышленного первенства и господства на мировом рынке; — рост капиталистических монополий, особенно колониальных и военно-промышленных; — создание мощных банков и финансовой олигархии; — возрастание роли экспорта капитала, в том числе в пределы британской империи (колонии) и в зависимые страны; — превращение колониальной монополии в решающий фактор и политического положения во всемирном хозяйстве. под действием закона неравномерности и политического развития капитализма ускорился рост молодых капиталистических государств – конкурентов в области промышленного производства, особенно сша и германии, создавших свою промышленность на более высокой технической основе. вначале они стали вытеснять товары с собственных внутренних рынков. одновременно на мировом рынке начинается использование методов бросовых цен – «демпинга» (особенно германией). иностранная конкуренция прежде всего отрицательно сказалась на тяжелой промышленности. по абсолютным размерам производство еще росло, но стало отставать по темпам и развитию техники. если в 1870 году по производству чугуна превосходила германию более чем в четыре раза, сша – в три раза, то в 1913 году она уже уступала сша в три раза, германии – в два раза. на отрицательно сказались кризисы перепроизводства 1873 и 1882 гг. и продолжительная депрессия, а также затяжной аграрный кризис начала 70-х – середины 90-х годов xix века, вызванный притоком в европу американского хлеба. последнее явилось результатом технической революции на морском транспорте, удешевившей доставку хлеба. аграрный кризис в протекал острее, чем в других странах из-за высокой абсолютной ренты в силу существования огромных частных владений земельной аристократии. цены на хлеб резко упали. что касается промышленной буржуазии, то она, заинтересованная в дешевом привозном сырье и продукции, была против аграрного протекционизма. в итоге зависимость от внешних рынков и ввоза продукции увеличилась. конкуренция, концентрация производства вели к возникновению монополий. однако процесс шел медленно и противоречиво, характеризуясь неравномерностью развития между новыми и старыми отраслями и предприятиями. старые отрасли использовали устаревшее оборудование, имели высокие издержки производства, для них более выгодным был вывоз капитала и помещение его в доходные отрасли (военную и ). в то же время происходило ускорение централизации капитала. в 1863 году существовало 639 акционерных компаний, а в конце xix века ежегодно их образовывалось до 4000. первые монополии возникли в новых отраслях – -германский трест взрывчатых веществ «динамит-нобель» (1886 год) и трест «юнайтед алкали» (1890 год). к 1890 г. действовало около 30 картелей (в три раза меньше, чем в германии) в писчебумажной, ковровой, стекольной промышленности. несколько крупных фирм складывается в тяжелой промышленности. потеряв промышленную монополию, и в начале 20 века сохраняла первенство в некоторых отраслях. к примеру, в кораблестроении в 1913 году она производила 58% всех судов в мире (1896-78% вроди бы так
Қола дәуірі – адамзат қоғамындағы тарихи-мәдени кезең. Ол қола металлургиясының кең қанат жайып, еңбек құралдары мен қару-жарақ жасауға арналған негізгі материалға айналуымен сипатталады. Бұл кезде неолит дәуірінің мәдениеті дамып, металл игеріле бастады. Негізінен, қола дәуірі мәдениеттері осы металл кендері көп жерлерде дамыды. Мұндай өңірлерде дайындалған қола бұйымдар бірте-бірте іргелес жатқан жерлерге де тарады. А мысты энеолит дәуірінде игерген болатын. Оған қарағанда, қоланың қатты әрі берік болуы құрал-саймандардың сапасын арттырып, еңбек өнімділігін жоғарылата түсті. Қола дәуірінің хронологиялық шегі б.з.б. 4-мыңжылдықтың аяғы мен б.з.б. 1-мыңжылдықтың басын қамтиды. Ежелгі қола құралдары Оңтүстік Иран, Түркия мен Месопотамиядан табылды. Кейінірек олар Мысырға (б.з.б. 4-мыңжылдық аяғы), Үндістанға (б.з.б. 3-мыңжылдық соңы), Қытайға (б.з.б. 2-мыңжылдық ортасы) және Еуропаға, Қазақстанға (б.з.б. 2-мыңжылдық) тарады. Қола дәуірінің Америкада өз тарихы бар. Мұнда металлургия орталығы Перу мен Боливия жерінде болды. Африкадағы қола дәуірі туралы мәселе археологиялық зерттеулердің жеткіліксіздігіне байланысты әлі толық шешілмей келеді.Қола дәуірінде Азияда бұрын қалыптасқан қала мәдениеті (Месопотамия, Элам, Мысыр, Сирия) одан әрі дами түсті және жаңа мәдениеттер (Үндістанда – Хараппа, Қытайда – Инь) қалыптасты. Мұндай жағдай Еуропада да байқалды. Қала жұрттары, сарайлар, жергілікті жазу, т.б. деректер Еуропадағы өзіндік мәдени орталық еді. Бұл дәуірде кен қорына бай Кавказдың маңызы зор болды. Ол Шығыс Еуропаның далалық аудандарын мыс бұйымдарымен жабдықтайтын Еуразиядағы ең ірі металлургия орталықтарының біріне айналды.
Қола дәуірі – адамзат қоғамындағы тарихи-мәдени кезең. Ол қола металлургиясының кең қанат жайып, еңбек құралдары мен қару-жарақ жасауға арналған негізгі материалға айналуымен сипатталады. Бұл кезде неолит дәуірінің мәдениеті дамып, металл игеріле бастады. Негізінен, қола дәуірі мәдениеттері осы металл кендері көп жерлерде дамыды. Мұндай өңірлерде дайындалған қола бұйымдар бірте-бірте іргелес жатқан жерлерге де тарады. А мысты энеолит дәуірінде игерген болатын. Оған қарағанда, қоланың қатты әрі берік болуы құрал-саймандардың сапасын арттырып, еңбек өнімділігін жоғарылата түсті. Қола дәуірінің хронологиялық шегі б.з.б. 4-мыңжылдықтың аяғы мен б.з.б. 1-мыңжылдықтың басын қамтиды. Ежелгі қола құралдары Оңтүстік Иран, Түркия мен Месопотамиядан табылды. Кейінірек олар Мысырға (б.з.б. 4-мыңжылдық аяғы), Үндістанға (б.з.б. 3-мыңжылдық соңы), Қытайға (б.з.б. 2-мыңжылдық ортасы) және Еуропаға, Қазақстанға (б.з.б. 2-мыңжылдық) тарады. Қола дәуірінің Америкада өз тарихы бар. Мұнда металлургия орталығы Перу мен Боливия жерінде болды. Африкадағы қола дәуірі туралы мәселе археологиялық зерттеулердің жеткіліксіздігіне байланысты әлі толық шешілмей келеді.Қола дәуірінде Азияда бұрын қалыптасқан қала мәдениеті (Месопотамия, Элам, Мысыр, Сирия) одан әрі дами түсті және жаңа мәдениеттер (Үндістанда – Хараппа, Қытайда – Инь) қалыптасты. Мұндай жағдай Еуропада да байқалды. Қала жұрттары, сарайлар, жергілікті жазу, т.б. деректер Еуропадағы өзіндік мәдени орталық еді. Бұл дәуірде кен қорына бай Кавказдың маңызы зор болды. Ол Шығыс Еуропаның далалық аудандарын мыс бұйымдарымен жабдықтайтын Еуразиядағы ең ірі металлургия орталықтарының біріне айналды.